“Zajedno držimo hipertenziju pod kontrolom: redovno provjeravajte krvni pritisak i pobijedite tihog ubicu”

“Zajedno držimo hipertenziju pod kontrolom: redovno provjeravajte
krvni pritisak i pobijedite tihog ubicu”.
Prof.dr Duško Vulić,specijalista interne medicine-kardiolog

Na inicijativu Svjetske lige protiv hipertenzije Svjetski dan hipertenzije se obilježava 17.
maja od 2005. godine.Cilj obilježavanja Svjetskog dana hipertenzije jeste da da se podigne
svjest populacije o ovoj vrlo čestoj bolesti, kao i rizicima koje ona sa sobom donosi, ali i
načinima njene prevencije. Statistički podaci ukazuju da više od 1,26 milijarde ljudi širom
svijeta živi s hipertenzijom, a da gotovo polovina njih nije ni svjesna da ima ovo stanje. Među
onima kojima je dijagnostikovana hipertenzija, mnogi od njih ne primaju adekvatnu terapiju,
a svega jedna od pet osoba ima krvni pritisak pod kontrolom.
Više od 10 miliona ljudi godišnje umre od posljedica neliječene ili slabo kontrolisane
hipertenzije – što ovu bolest čini najvećim pojedinačnim faktorom rizika za smrtnost na
globalnom nivou. Prevalencija je visoka u svim dijelovima svijeta. Više od 75% osoba s
hipertenzijom živi u zemljama niskog i srednjeg razvoja. Procjenjuje se da bi efikasna
kontrola hipertenzije mogla spasiti 76 miliona života do 2050. godine Hipertenzija ili povišen
krvni pritisak je jedan od najvećih, ako ne i najveći, javnozdravstveni problem današnjice,
koji dovodi do oboljevanja, invaliditeta i umiranja u svijetu, a i kod nas. Oko 18% letalnih
ishoda u svijetu, dakle skoro svaki peti, se pripisuju komplikacijama hipertenzije.
Procjenjuje se da se skoro 1/3 svjetske populacije suočava sa nekim vidom neregulisanog
krvnog pritiska, a da 4 od 10 starijih od 18 godina imaju hipertenziju.
Podaci govore i da 50% osoba sa hipertenzijom ne znaju da je imaju, a polovina onih koji
znaju za svoju hipertenziju ne preduzimaju ništa i ne liječe se. Samo 25% osoba sa
hipertenzijom se liječi, tretira adekvatno i vodi računa o kontroli hipertenzije, a preostalih
75% odraslih rizikuje zbog neregulisane hipertenzije da razvije komplikacije ove opasne
bolesti, kao što su: bolesti srca, krvotoka, bubrega, mozga i dr.
Povišeni krvni pritisak ili hipertenzija (krvni pritisak > 140 / 90 mmHg) naziva se i tihim
ubicom ili ubicom broj 1 u svijetu. Bolest se razvija podmuklo, godinama ne mora
pokazivati nikakve simptome, sve dok se ne razviju oštećenja ciljnih organa. Gotovo trećina
odrasle populacije ima povišeni krvni pritisak, samim time hipertenzija predstavlja globalnu
epidemiju te je vodeći faktor rizika za kardiovaskularne bolesti.Stoga je potrebno podizanja
svijest o hipertenziji, gdje se pozivaju sva stručna društva, udruženja građana i cjelokupna
populacija na povezivanje i saradnju, jer jedino zajednički možemo smanjiti učestalost
hipertenzije u opštoj populaciji i poboljšati kontrolu osoba sa hipertenzijom. Važno je
osvijestiti što veći broj osoba da redovno kontrolišu krvni pritisak, ali i omogućiti kvalitetne i
stručne savjete o ishrani i načinu života osobama s povišenim krvnim pritiskom. Zadatak
društva je da se postigne kvalitetnija i dostupniju zdravstvena zaštita  osoba oboljelih od
arterijske hipertenzije.
Hipertenzija je poremećaj karakterisan visokim krvnim pritiskom. Uključuje sistolni krvni
pritisak (“gornji” ) trajno viši od 140 mmHg ili dijastolni krvni pritisak (“donji” ) trajno viši
od 90 mmHg. U novim Evropskim smjernicama za liječenje hipertenzije iz 2024 pokazano je
da se rizik od kardiovaskularnih bolesti može pripisati krvnom pritisku na skali kontinuirane
izloženosti a ne na binarnoj skali normotenzije u odnosu na hipertenziju.Uvedena je nova
kategorija krvnog pritiska pod nazivom “povišen krvni pritisak”,sistolni pritisak od 120-
139mmHg ili dijastolni od 70-89 mmHg.Današnji stav je da se za dijagnozu hipertenzije i
pravilan izbor dugoročne terapijske strategije veoma važno pravilno izmjeriti krvni pritisak i
odrediti kardiovaskularni rizik.Najnovije Evropske preporuke za hipertenziju preporučuju

procjenu kardiovaskularnog rizika sa SCORE sistemom(SCORE2 i SCORE2OP) za
hipertenzivne pacijente koji već nisu u visokom ili vrlo visokom riziku usljed ustanovljene
KV bolesti, bubrežne bolesti,dijabetesa,odnosno sa izrazito povišenim jednim faktorom
rizika)npr.holesterol ili hipertenzivna hipertrofija lijeve komore.Osobama čije su vrijednosti
krvnog pritiska na granici dijagnoze hipertenzije, preporučuju se posjete ljekarima porodične
medicine koje uključuju nekoliko dodatnih provjera u ordinaciji, s uputom da se vrijednosti
krvnog pritiska provjeravaju i kod kuće.
Mjerenje krvnog pritiska je osnova u postavljanju dijagnoze te praćenju djelotvornosti
terapije. Izmjeriti krvni pritisak danas je vrlo jednostavno, bilo kod ljekara ili uređajima za
kućno samomjerenje krvnog pritiska. Vrijednosti krvnog pritiska trebale bi biti ispod 140 / 90
mmHg. Svjetska lige za borbu protiv hipertenzije preporučuje da svako izmjeri svoj krvni
pritisak barem jednom godišnje, a osobe koje već boluju od hipertenzije prema preporuci
porodičnog ljekara. Pored isticanja važnosti mijenjanja loših životnih navika, ističe se i
važnost ustrajnosti uzimanja lijekova, s obzirom na činjenicu da 30 % bolesnika nikada ne
uzima propisane lijekove, a 15 % oni koji ih uzimaju to ne čine kako je propisano.
Dijagnoza se postavlja na osnovu ponovljenih mjerenja krvnog pritiska, koja se izvode
nekoliko puta u nekoliko dana. Potrebno je koristiti validirane uređaje uz primjenu
standardizovanih procedura. Mjerenje krvnog pritiska treba obavljati u mirnim uslovima, uz
pravilan položaj tijela i bez prethodnog izlaganja fizičkom naporu ili stimulansima.
Ponavljano izmjerene vrijednosti krvnog pritiska koje prelaze graničnu vrijednost od 140/90
milimetara živinog stuba (mm Hg) potrebne su za dijagnozu hipertenzije. Dijagnozu
hipertenzije postavlja isključivo ljekar.U kućnim uslovima krvni pritisak se mjeri kao prosjek
svih mjerenja izvedenih sa poluautomatskim baždarenim aparatom za mjerenje krvnog
pritiska najmanje tri dana po mogućstvu tokom 6-7 uzastopnih dana prije svake posjete
ordinaciji, sa očitavanjima ujutru i uvečer,mjerenjem u tihoj sobi,nakon 5 minuta odmora, sa
pacijentom koji ima oslonac za leđa i ruku na kojoj se mjeri.Tokom svakog mjerenja treba da
budu izvedena 2 mjerenja u razmaku 1-2 minuta.
Liječenje hipertenzije primarno uključuje promjenu načina života za sve pacijente uključujući
i one sa visoko normalnim i medikamentoznu terapiju za većinu pacijenata. Mjere promjene
stila života kod osoba sa blago povišenim krvnim pritiskom koji su bili izloženi smanjenom
unosu natrijuma, povećanom unosu kalijuma, smanjenom unosu alkohola, smanjenju tjelesne
težine, povećanju fizičke aktivnosti i prestanku pušenja pokazale su smanjenje krvnog
pritiska od 9-14mmHg.Krajnji cilj prevencije i liječenja povišenog krvnog pritiska i
hipertenzije je smanjenje kardiovaskularnih bolesti, poboljšanje kvaliteta života i prevencije
prerane smrti.Započinjanje medikamentozne terapije kod većine pacijenata trebalo biti
pojedinačnom tabletom koja je kombinacija dva lijeka, kako bi se unapredila
brzina,efikasnost i predvidljivost kontrole krvnog pritiska.Ovo potvrđuje koncept da
efektivno započinjanje liječenja hipertenzije zahtjeva dva lijeka kod većine pacijenata.
Kombinacija dva lijeka koja se preporučuje su RAS blokator(ACE inhibitor ili ARB) sa
kalcijumskim antagonistom ili diuretikom.Beta blokator u kombinaciji sa diuretikom ili
nekim lijekom iz ostalih velikih klasa je alternativa kad postoje specifične indikacije za
primjenu beta blokatora,npr hipertenzija udružena sa koronarnom bolešću,poslije infarkta
miokarda,srčana insuficijencija ili kontrola komorske frekvence.Kombinaciju tri lijeka, i to
RAS-blokator plus kalcijumski antagonist plus diuretik, trebalo bi koristiti ukoliko krvni
pritisak nije dobro kontrolisan sa dva lijeka u okviru fiksne kombinacije,Spironolakton se
preporučuje za liječenje rezistetne hipertenzije ukoliko nema kontraindikacija.